BİYOGRAFİ ( YAŞAM ÖYKÜSÜ)

Biyografi

1. Biyografi (yaşam öyküsü), alanında tanınmış bir kişinin hayatını anlatan yazı türüdür.
2. Biyografi türünde siyaset, bilim, sanat, spor vb. alanlarda tanınmış insanların hayatı; bilgi, belge ve tanıklara dayanılarak tarafsız ve gerçekçi bir şekilde anlatılır.
3. Kişinin değeri, benzerlerinden farklı yönleri anlatılır.
4. Biyografiler bilgi, belge ve tanıklıklara bağlı olarak nesnel bir dille yazılır.
5. Biyografilerde bazen anılardan da yararlanılır.
6. Açık, sade bir dille yazılan biyografide genellikle kronolojik bir sıra izlenir.
7. Diğer öğretici metinlerde olduğu gibi biyografilerde de anlatıcı kurmaca bir kişi değil, yazarın kendisidir.
8. Eski Yunan edebiyatında Plutarkhos’un Hayatlar adlı eseri ilk biyografi örneği kabul edilir.
9. Türk edebiyatında biyografi türünde ilk eser, Malik Bahşi'nin Feridüddin Attar'dan çevirmiş olduğu ve mesleklerine göre düzenlenmiş dinî kişiliklerin biyografilerine yer veren Tezkiretü'l-Evliyâ 'dır.
10. Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Atatürk adlı eseri ile Şevket Süreyya Aydemir'in Tek Adam (Atatürk), İkinci Adam (İsmet İnönü) bu türün tanınmış örneklerindendir.

Otobiyografi

1. Otobiyografi (öz yaşam öyküsü) yazarın kendi yaşamını anlattığı yazı türüdür.
2. Biyografide ve otobiyografide hayatı ele alınan kişinin başarıları, ilham verici yönleri açık, sade bir dille anlatılır.
3. Otobiyografide anlatıcı birinci kişiyken biyografide üçüncü kişidir.
4. Yazarın iç dünyasına dönük kaleme alınan otobiyografiler hafızaya ve anılara dayanır.
5. Otobiyografi yazarı, biyografi yazarı kadar nesnel olamayabilir.
6. Türk edebiyatında Şevket Süreyya Aydemir’in Suyu Arayan Adam adlı eseri otobiyografi türünde yazılmıştır.

NOT: Bazı hikâye ve romanlarda biyografi ve otobiyografi türlerinden yararlanılmıştır. 

• Oğuz Atay’ın Bir Bilim Adamının Romanı (Mustafa İnan) adlı eseri biyografik, 
• Peyami Safa’nın Dokuzuncu Hariciye Koğuşu adlı romanı ise otobiyografik bir romandır.

    Biyografi ve otobiyografi türleriyle benzerlikler gösteren monografi, öz geçmiş / CV,

hâl tercümesi ve portre gibi türler de vardır.

Monografi

1. Sınırları kesin olarak belirlenmiş bir konuyu özel bir bakışla derinlemesine, ayrıntılı olarak anlatan yazılardır.
2. Monografiler bir kişi, yer, eser, olay, konu hakkında yazılabilir.
3. Şevket Süreyya Aydemir’in Tek Adam, İkinci Adam;  Oğuz Atay’ın Bir Bilim Adamının Romanı tanınmış monografi örneklerindendir.

 

Portre

1. Bir kişiyi ayırt edici yönleriyle tanıtmayı amaçlayan yazılardır.
2. Kişiyi yalnızca dış görünüşüyle yansıtan portreye fiziksel portre; kişinin iç dünyasını, duygularını, düşüncelerini, huy ve karakter özelliklerini anlatan portreye de ruhsal portre denir.
3. Portrelerin çoğunda bu iki türün özellikleri bir arada bulunur.

 

Nekroloji

Ölen ünlü bir kişinin ölümünden sonraki günlerde genellikle gazete ve dergilerde yakın çevresinde yer alan kişiler tarafından onun üstün niteliklerinin, erdemlerinin, çalışmalarının ve diğer özelliklerinin anı üslûbuyla anlatıldığı yazılardır.

 

Hâl tercümesi

Osmanlı Dönemi’nde yazılan, daha çok öz geçmiş özelliği gösteren eserlerdir.

 

Tezkire

1. Eski dönemlerde önemli kişilerin, özellikle şairlerin hayatlarının anlatıldığı,  eserlerinden örneklerin verildiği düzyazı türüdür.
2. Tezkireler bir tür edebiyat tarihi çalışması da sayılabilir.
3. Tezkireler çoğunlukla yazarlarının adıyla anılır. 
4. Tezkirede şairler genellikle alfabetik olarak sıralanır.
5. Nesnel bir tutumla, açık ve sade bir dille, bilgi vermek amacıyla yazılan biyografilere göre tezkireler; öznel bir tutumla, övgü veya yergi amacıyla kaleme alınmıştır.
6. Türk edebiyatındaki ilk şairler tezkiresi Çağatay şairi Ali Şîr Nevâî’nin yazdığı Mecâlisü’n-Nefâis’tir.
7. Anadolu sahasında yazılan ilk şairler tezkiresi Sehî Bey’e ait olan Heşt Behişt’tir.

 

Öz geçmiş / CV

1. Kişinin, hayatındaki önemli evreleri; elde ettiği bilgi, beceri ve tecrübeleri kendi ağzından anlattığı yazı türüdür.
2. Öz geçmiş, çoğunlukla bir iş başvurusunda, kişinin kendini tanıtmak için başvuru yaptığı kurum ya da kuruluşa verilmek üzere yazılır.
3. Öz geçmiş; kişinin öğrenim durumunu, iş tecrübelerini, özelliklerini eksiksiz olarak yansıtmalıdır.

 

Öz Geçmiş Yazma Aşamaları

1. Kişisel Bilgiler (isim, doğum tarihi ve yeri, medeni durum, askerlik durumu vb.)
2. İletişim Bilgileri (adres, telefon, e-posta vb.)
3. Öğrenim Bilgileri
4. İş Deneyimi
5. Yeterlilikler (bilgisayar, yabancı dil vb.)
6. İlgi Alanları
7. Ödüller (varsa)
8. Referanslar (istenirse)

 

BİYOGRAFİ ÖRNEĞİ

    2 Aralık 1884 tarihinde Üsküp'te dünyaya geldi. Annesi, ünlü divan şairi Leskofçalı Galip’in yeğeni Nakiye Hanım; babası eski icra memuru dönemin belediye başkanı İbrahim Naci Bey'dir.

     İlköğrenimine, 1889 yılında Üsküp'te Sultan Murat Külliyesi'nin bir parçası olan Yeni Mektep'te başladı. Daha sonra yine Üsküp'te bulunan Mektebi Edeb'e devam etti. 1892'de Üsküp İdadîsi'ne girdi.

     Okuduğu Fransızca romanların ve Jön Türkler'e duyduğu ilginin etkisiyle 1903 yılında II. Abdülhamit baskısı altındaki İstanbul’dan kaçarak Paris’e gitti.

 

OTOBİYOGRAFİ ÖRNEĞİ

      Adım Ayşe Özgüven. 21 Ekim 1987’de Burdur’da dünyaya geldim. Şu an 33 yaşındayım. Babamın adı Mustafa, annemin adı Nurgül’dür. Babam ve annem aynı üniversitede tıp fakültesinde tanışmışlar. Daha mezun olmadan evlendikleri ve annem bana hamile kaldığı için okulu bırakmak durumunda kalmış. Daha sonraki vaktini ise beni büyüterek geçirmeyi tercih etmiş………………..

 

MONOGRAFİ ÖRNEĞİ

Günümüz âşıklarından, Sümmânî’nin soyundan gelen ve Sümmânî kolunu devam ettiren Hüseyin Sümmânîoğlu âşıklık geleneğinin önemli temsilcilerindendir. Sümmânîoğlu, şiirlerini hazırlıklı ya da irticalen söylemektedir. Şiirlerinin üretimine sebep olan olay ya da durumlar şiirlerin başında belirtilmiştir. Şiirlerin %90’ında tarih bulunmamaktadır…………

 

NEKROLOJİ ÖRNEĞİ

O, biraz kilolu biriydi. Hayatı otel odalarında geçmiş, bu yüzden de düzensiz beslenmişti. Hazır cevaplı oluşu kadar, tanımadığı insanlara dahi bazen çok güzel, çok sıcak espriler yapabilirdi. Bir gün, Yahya Kemal, bir yokuşun sonundaki lokantanın önündeki sandalyeye kendini zar zor atıp nefes nefese kalıp oturmuşken içeriden çıkan garson: 

” Buyurun beyim,” diye atılıp: “ Ne alırsınız? “ diye sorunca ,Yahya Kemal, tebessüm edip: 

” Evlât, demiş. Müsaade edersen biraz nefes alacağım.

 

PORTRE ÖRNEĞİ

NAMIK KEMAL

    Namık Kemâl, gayet büyük yuvarlak başlı, pek yüksek alınlı, pembe çehreli, hiddetlendikçe çatılır az eğri kaşlı, koyu elâ gözlü, irice burunlu, fevkalâde güzel ağızlı, kırk yaşından sonra siyah denecek kadar koyulaşmış uzunca, kumral sakallı, kısaya mail orta boylu, şişmanca, omuzları geniş, elleri ayakları küçük bir insandı. (Ali Ekrem Bolayır, Namık Kemâl)

CV / ÖZ GEÇMİŞ ÖRNEĞİ

Edebî Dil ile Sosyal Medya Dili

Edebi Dil Nedir?

1. Sanatlı, süslü ve mecazlı bir dildir. 
2. Şiir, roman, hikâye gibi edebî türlerde kullanılır. 
3. Duygu ve düşünceler derinlemesine anlatılır. 

Örnekler: 

• Kalbim, rüzgâra kapılmış bir yaprak gibi savruluyordu.
• Gözleri, karanlık gecede parlayan iki yıldız gibiydi. 
• Kalbim, rüzgâra kapılmış bir yaprak gibi oradan oraya savruluyordu. 

Sosyal Medya Dili Nedir? 

1. Günlük ve sade bir anlatım biçimidir. 
2. Kısaltmalar, emojiler ve argo ifadeler içerir. 
3. Hızlı ve etkili iletişim amacı taşır. 

Örnekler: 

• Ayy çok sıkıldım yaa 😤
• Ben şok 😲
• Yıkılıyor burası 
• Kanka gel bi story atalım 

      Bir duygu ya da  düşüncenin aktarımı, edebi dil ile sosyal medya dilinde farklı şekillerde karşımıza çıkmaktadır.

Örnek:  "Çok mutluyum."

Edebi Dil:  İçimde bahar çiçekleri açıyor, neşe dalga dalga yayılıyor ruhuma. 

Sosyal Medya Dili:  La aşırı mutluuuuum. Gülmekten yanaklarım ağrıyo😂