ÖZNE-YÜKLEM İLİŞKİSİ
1-Etken Fiiller:
İlerleyen saatlerde fırtına başlamıştı.
Kitap, ikinci dünya savaşında yaşananları anlatıyor.
Kendisi hala gelmedi.
Sabah erkenden yürüyüşe çıktım.
Gül, sulanmayınca soldu.
2-Edilgen Fiiller:
Çamaşırlar güzelce yıkandı.
Belirlenen konular görüşüldü.
Evimiz dün gece soyuldu.
Yasa, Meclisçe kabul edildi.
Cam, şiddetli rüzgârın etkisiyle kırıldı.
Kar nedeniyle yollar kapandı.
Öğrenciler doktorlar tarafından aşılandı.
3-Dönüşlü Fiiller:
Banyodan çıkar çıkmaz kurulandı.
Ayşe süslendi ve
dışarı çıktı.
Güneşten korunuyorum.
Söylediğim sözlere alındı.
Dün olanlara çok üzüldü.
Daima yaptığı işlerle övünürdü.
Bulutlar toplandı.
Kayık kıyıya kadar çekildi.
Sular öğlene doğru çekildi.
Araba dün yıkandı.
Ahmet, güzelce yıkandı.
4-İşteş Fiiller:
Büyük patlamayı duyunca, insanlar kaçıştı.
Kuşlar heyecanla uçuştu.
Haberi duyunca ağlaştılar.
Espriye herkes gülüştü.
Aile sorunları hakkında dertleştiler.
Onunla ciddi ciddi tartıştık.
Sınıftan erken çıkmak için itiştik.
Onlar saatlerce görüştü.
Çocuklar güreşti.
Nihayet barıştılar.
Onunla yarışmış.
Siniri geçince yatıştı.
Gün geçtikçe gelişti.
NESNE-YÜKLEM İLİŞKİSİ
1-Geçişli Fiiller:
O adamı daha önce hiç görmemiştim.
Kitabı heyecanla okuyordu.
Doğum gününde ona kitap aldım.
Suyu bir dişte içti.
Film iki saat sürdü.
Tarlayı iki saatte sürdü.
2-Geçişsiz Fiiller:
O da bizimle geldi.
Otobüs az ileride durdu.
Saatlerdir kuşlar gibi uçuyoruz.
Anlattığı fıkraya tüm sınıf güldü.
Bebek mışıl mışıl uyuyor.
Dışarıda lapa lapa kar yağıyor.
3-Oldurgan Fiiller:
Otobüsü az ileride durdurdu.
Anlattığı fıkrayla tüm sınıfı güldürdü.
Yaptığı şaka hepimizi korkuttu.
Az önce pişirdim.
Bebeği uyutmuş.
Her sene yüzlerce fakiri doyuruyor.
4-Ettirgen Fiiller:
Öğretmen ikinci soruyu çözdürdü.
Bize tavşankanı çayından içirdi.
Kirlenen yerleri temizletti.
Hesabı arkadaşına ödetti.
Kitabı öğrencilere okuttu.
Bal mumundan heykelini yaptırmış.
Olayların aslını çevresindekilere sordurttu.
Yeni şirketin tanıtımı için broşür bastırdı.
Misafirlerin tümünü hava alanından aldırdı.
SORULAR
1. Arada sırada telefonla görüşüyoruz.
Bu cümlenin yüklemi çatı bakımından, aşağıdaki
cümlelerden hangisindekiyle benzerlik göstermektedir?
A) Kendisiyle sık sık buluşuyorduk.
B) Zor bir İşin altına girmiştik.
C) Öfkesi sonunda yatışmıştı.
D) Dostluğumuz günden güne gelişiyordu,
E) Evine gidip mutluluklar dilemiştik.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylem,
yapılışı yönünden farklı bir özellik göstermektedir?
A) Çocukları çayırda güreştiriyordu.
B) Yağmur hızlı hızlı serpiştiriyordu.
C) Lokmaları çabuk çabuk atıştırıyordu.
D) Bir oraya, bir buraya koşuşturuyordu.
E) Birini bitirmeden Ötekini yetiştiriyordu,
3. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi, çatı
bakımından öbürlerinden farklıdır?
A) Beğendiğim halı Kayseri’de dokunmuş.
B) Yılbaşı için bütün vitrinler süslenmiş.
C) Yerler daha yeni silinmiş.
D) Bulaşıklar çok iyi temizlenmiş.
E) Kardeşim yatmadan önce yıkanmış.
4. (I) Köşedeki masaya oturdu, (II)
Eldivenlerini çıkarıp yanına koydu. (III) Usulca çantasını açtı. (IV) Küçük el
aynasını çıkardı. (V) Yüzünü uzun uzun inceledi,
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangisinin yüklemi
geçişsiz bir fiildir?
A) l.
B)ll.
C)lll. D)
IV. E) V.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisi, özne ve yüklem
İlişkisi yönünden, ötekilerden ayrı bir özellik gösterir?
A) Olay duyulur duyulmaz köy halkı yollara dökülmüştü.
B) Hastanın uzun, ak saçları yüzüne dökülmüştü.
C) Çöpler kısa sürede kent dışına dökülmüştü.
D) Şiddetli sıcaklardan sonra tahtaların boyaları
dökülmüştü.
E) Kanaryanın tüyleri kafese dökülmüştü.
6. “Yangın çok geçmeden söndürülmüştü.” cümlesindeki
özne-yüklem ilişkisi aşağıdakilerden hangisinde vardır?
A) O acılı haberi duyunca çok üzülmüş.
B) Yüzbaşı Cemil, savaşın ilk günlerinde omzundan
vurulmuştu.
C) Çocuk, yatağından kalkarak annesine sıkı sıkı sarılmıştı.
D) Ahmet Refik, yokuşun başına doğru yorulmuştu.
E) Onların bağırtılarını duydukça sinirleri iyice
gerilmişti.
7. “Arkadaşınız bir gün önce otelden
ayrıldı.” cümlesinde görülen özne-yüklem İlişkisi, aşağıdaki cümlelerin
hangisinde vardır?
A) Lokantada istediğiniz yerler ayrıldı.
B) Kendi isteğiyle emekliye ayrıldı.
C) Yıllık kârdan payınıza düşen para ayrıldı.
D) Fırtınada ağacın dalı gövdesinden ayrıldı.
E) Yol, ırmağın kıyısında ikiye ayrıldı.
8. “İnsan yutan kumsallarda tam üç yıl vatan
için dövüştüler.” cümlesinde görülen özne yüklem ilişkisi
aşağıdakilerden hangisinde vardır?
A) Sabaha değin bu sorunu uzun uzun tartıştılar.
B) Korkularından beton duvara İyice yapıştılar.
C) Sonunda bir küçük oda bulup oraya sığıştılar.
D) Tren kalkmak
üzereyken soluk soluğa yetiştiler.
E) Bir süre sonra onlar da kalabalığa karıştılar,
9. Aşağıdaki cümlelerin
hangisinde bir işi karşılıklı yapma anlamı
vardır?
A) Üç gün içinde değişmiş, iyice esmerleşmişti.
B) Türlü cephelerde bulunmuş, dövüşmüştü.
C) Hepsi dağılmış, bir yere kapışmıştı.
D) Çok beklemiş, sonunda isteğine kavuşmuştu.
E) Yeni bir elbise almış, bu ona çok yakışmıştı.
10. Çocuklar sıralarından kalktılar.
Bu cümlenin yüklemi çatı yönünden aşağıdakilerden
hangisine benzemektedir?
A) Bozulan araba yolun ortasında durdu.
B) Tabloyu İki pencere arasındaki duvara astı.
C) Kitapları raflara güzelce yerleştirdi.
D) Yaşamındaki boşluğu
hayvan sevgisiyle doldurmuştu.
E) O da ağabeyi gibi pilot olmayı çok istiyordu.
11. Yüklemi geçişli fiil olduğu halde nesne
kullanılmamış cümle, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Dikkatli bakmayınca fark göremezsiniz,
B) Dikkatli bakmayınca fark bulamazsınız.
C) Dikkatli bakmayınca farkına varamazsınız.
D) Dikkatli bakmayınca farkında olamazsınız.
E) Dikkatli bakmayınca fark edemezsiniz.
12. Aşağıdaki yargıların hangisinde kendi
kendine olma anlamı vardır?
A) Onun geleceği duyulunca, önce masalar sonra örtüleri
değişti.
B) Dil devriminden sonra dilimizin söz dağarcığı büyük
ölçüde değişti.
C)Yola çıkışımızdan iki saat sonra hava birdenbire değişti.
D) Otele iner inmez yıkanıp üstünü değişti.
E) Söylediğin film oynamıyor, üç gün önce değişti.
13. Aşağıdaki atasözlerinden hangisinin yüklemi bir
geçişli fiildir?
A) Araba devrilince yol gösteren çok olur.
B) Boş çuval ayakta durmaz.
C) Kurunun yanında yaş da yanar.
D) Gülü seven dikenine katlanır.
E) Ayağını yorganına göre uzat.
14. Anneleri yaramazlık yapan çocuklara söylendi.
Bu cümlenin yüklemiyle aşağıdaki cümlelerden hangisinin
yüklemi arasında çatı yönünden benzerlik vardır?
A) Toplantıda önemli kararlar alındı.
B) Bayram bu yıl daha coşkulu kutlandı.
C) Okul arkadaşını
karşısında görünce çok sevindi.
D) Üyelere verilen kartların tümü yenilendi.
E) Törende çağdaş ozanlardan şiirler okundu.
15. Nesne alıp almadıklarına göre fiiller
“geçişli” ve “geçişsiz” diye ikiye ayrılır. Neyi ve kimi sorularına cevap veren
fiiller geçişli, bu sorulara cevap vermeyenler geçişsizdir.
Bu tanıma
göre,aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi geçişli bir fiildir?
A) Onun sözlerine, arkadaşı sinirli sinirli gülüyordu.
B) Çocuklar, hava güzel olursa yarın maça gidecekler.
C) Babasıyla İstanbul’a gideceğine çok seviniyor.
D) Siz de bizimle sinemaya gelmez misiniz?
E) Televizyondaki yeni diziyi izliyor musunuz?
16. (I) İçine kapanmış olan Anadolu dağları,
sessizliğini, bilge dalgınlığında sürdürür zamanın akışı içinde. (II) Kendi
dilince söyler türküsünü, kendi gönlünce sürer yaşamını. (III) Dağlar vardır,
yüreğinden eski uygarlıklar gülümser çağımıza. (IV) İşte bundan dolayı birçok
efsaneyi bağrında yaşatır bizim Anadolu dağları. (V) Anadolu’nun en eski
sahiplerinden şimdikilere değin olanları anlatır bize.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisinin yüklemi,
çatısı bakımından
geçişsizdir?
A)
I. B) II. C)III.
D)IV. E) V.